Na znak świetnego zwycięstwa. W sześćsetną rocznicę bitwy pod Grunwaldem

Zapomniane święto

W dwudziestoleciu międzywojennym polskimi świętami narodowymi ustanowiono 3 maja i 11 listopada. Kto dziś wie, że przez stulecia, przed utratą niepodległości, tę rolę pełnił dzień 15 lipca? Niezwykle ważną w historii narodu polskiego tradycję celebrowania grunwaldzkiej rocznicy przypomni wystawa Na znak świetnego zwycięstwa – kulminacyjny punkt organizowanego w tym roku przez Zamek Królewski na Wawelu projektu „Grunwald 2010”.

W maju 1410 roku Władysław Jagiełło wyruszył z Wawelu, aby 15 lipca pod Grunwaldem odnieść swoje największe zwycięstwo – nad Zakonem Krzyżackim. W listopadzie następnego roku zdobyte chorągwie krzyżackie zostały złożone przy grobie św. Stanisława. W roku 1434 monarcha spoczął w wawelskiej katedrze. Przez wiele wieków coroczne obchody rocznicy triumfu koncentrowały się wokół wawelskiego wzgórza. Chorągwie przetrwały w katedrze blisko 250 lat. Zniszczone prawdopodobnie podczas potopu szwedzkiego, były później wielokrotnie rekonstruowane „dla wiecznej pamięci grunwaldzkiej wiktorii”. Było to możliwe dzięki dziełu Jana Długosza Banderia Prutenorum, który zawarł w nim opisy i ilustracje prawie wszystkich zdobytych sztandarów. W związku z obecną wystawą zdecydowano się odtworzyć brakujące elementy liczącego pierwotnie 56 sztuk zbioru. Wybrane rekonstrukcje zobaczymy w centralnej sali ekspozycji obok wizerunku św. Stanisława i tekstu hymnu polskiego rycerstwa – Bogurodzicy. Na Wawel sprowadzono także inne trofea, przekazane przez Jagiełłę jako wota do najważniejszych kościołów Rzeczypospolitej. Ciekawostką będzie średniowieczny egzemplarz słynnych Objawień św. Brygidy, która przepowiedziała klęskę Krzyżaków.

         
Objawienia św. Brygidy, Neapol (?), 1375-1377; Warszawa, Biblioteka Narodowa
Fot. Biblioteka Narodowa w Warszawie


W następnych stuleciach, zgodnie z intencją Jagiełły, uroczyście obchodzono przypadającą w dzień Rozesłania Apostołów rocznicę bitwy. O znaczeniu święta świadczyć może ewangelistarz przekazany katedrze krakowskiej na mocy testamentu biskupa Piotra Tomickiego w 1542 roku – na kartach rękopisu zawierających czytania na 15 lipca malarz umieścił herb Polski, wizerunek Jagiełły oraz informację o grunwaldzkiej wiktorii. Z okazji wystawy rękopis po raz pierwszy od 10 lat opuści archiwum. Grafiki oraz dzieła sztuki pokażą recepcję wydarzenia przez kolejne pokolenia Polaków. Ta część ekspozycji przypomni też o organizowanych niegdyś co rok w Krakowie uroczystych procesjach z katedry do nieistniejącego dziś kościoła św. Jadwigi na Stradomiu. Tradycję tę przerwały dopiero rozbiory Polski.

 
Władysław Jagiełło z Witoldem modlący się przed bitwą pod Grunwaldem,
Jan Matejko, Kraków, 1855; Warszawa, Muzeum Narodowe, Archiwum Foto MNW

Wyjątkowy charakter miały krakowskie obchody pięćsetlecia Grunwaldu w 1910 roku, które przekształciły się w trzydniową patriotyczną manifestację. Jedną z ważniejszych atrakcji miał być pokaz Bitwy pod Grunwaldem Jana Matejki. Kiedy warszawskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych nie wyraziło zgody na udostępnienie dzieła, zwrócono się z zamówieniem do Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego. Tak powstała monumentalna diorama, którą zaprezentowano w specjalnym pawilonie na placu św. Ducha. Po wystawie obraz zaginął i dopiero w 1989 roku został przypadkowo odnaleziony w magazynach Lwowskiego Muzeum Historycznego. Na przełomie lat 2009/2010 krakowscy specjaliści przeprowadzili pieczołowitą konserwację wielkiego malowidła, które zobaczymy teraz w pełnej krasie. Zdjęcia, pamiątki, okolicznościowe publikacje przypomną także inne wydarzenia z 15-17 lipca 1910 roku. Ważnym eksponatem jest zachowany fragment pomnika grunwaldzkiego, zniszczonego przez Niemców w czasie II wojny światowej, przedstawiający głowę księcia Witolda. Wystawę zamyka Hołd pruski Jana Matejki przedstawiający hołd lenny złożony w 1525 roku królowi Zygmuntowi Staremu przez ostatniego wielkiego mistrza Zakonu. Prezentacji towarzyszyć będzie bogaty program edukacyjny: zwiedzanie z kuratorami, interaktywne zajęcia dla dzieci odbywające się w przestrzeni wystawy, wykłady.


Uroczysty koncert w rocznicę bitwy
W ramach projektu „Grunwald 2010” zrealizowano w tym roku wiele programów edukacyjnych i konkursów. Rozstrzygnięto także pierwszy ogólnopolski konkurs Wawel: musica festiva. Przedmiotem konkursu był utwór na orkiestrę symfoniczną, którego ideę oddają słowa musica festiva, czyli muzyka uroczysta. Trzy utwory nominowane do głównej nagrody przez jury pod przewodnictwem Henryka Mikołaja Góreckiego zabrzmiały 15 lipca, w dniu otwarcia wystawy dla publiczności, na dziedzińcu arkadowym zamku: wówczas został wyłoniony ostateczny zwycięzca. Został nim Tomasz Opałka za kompozycję zatytułowaną Przestrzenie. Publicznoć nagrodziła utwór Szarża Łukasza Pieprzyka. Program koncertu, który poprowadził Stanisław Krawczyński, uzupełniła II Symfonia „Kopernikowska” Góreckiego. (dd)


Wystawa Na znak wielkiego zwycięstwa. W sześćsetną rocznicę bitwy pod Grunwaldem
15 lipca – 30 września 2010
wt.-pt. 9.30-17; sb., nd.i św. 11-18
ostatnie wejście turystów na godzinę przed zamknięciem wystawy
bilety do nabycia w kasach i przy wejściu na wystawę
cena: 3 zł

Zwiedzanie z kuratorami – dr Magdaleną Piwocką, Krzysztofem Czyżewskim, Agnieszką Janczyk: 24 lipca, 7 sierpnia, 21 sierpnia o godz. 15.00, 16.00, 17.00

Zajęcia interaktywne dla rodzin z dziećmi w przestrzeni wystawy „Z Jagiełłą pod Grunwaldem” (6-9 lub 10-12 lat): od 24 lipca w kolejne środy i soboty, godz. 10.15



W załączniku pełny program wydarzeń towarzyszących wystawie.