Wyszukaj

Wirtualne Muzeum Drzeworytów Ludowych

www.drzeworyty.eu

W 100-lecie swego istnienia Muzeum Etnograficzne im. S. Udzieli zaprojektowało i zbudowało portal, który dokumentuje i udostępnia wiedzę o polskim drzeworytnictwie ludowym. Portal to wynik przekonania jego twórców, iż drzeworyty ludowe – stanowiąc wybitne choć wciąż mało znane świadectwo kultury – posiadają moc inspirującą wrażliwość współczesnego człowieka i że są interesujące nie tylko dla profesjonalistów. Nowe technologie tworzą znakomite możliwości, by wiedzę o polskich drzeworytach ludowych zgromadzić, trwale udokumentować i wprowadzić w obieg współczesnej wrażliwości.

Trzon zasadniczy WMDL stanowi BAZA DANYCH, w której użytkownik już teraz znajdzie informacje o 230 obiektach pochodzących głównie z Polski południowo-wschodniej: ich ikonografię, czas i miejsce powstania, autorów, wymiary, miejsce przechowywania, bibliografię, materiał ilustracyjny i inne. Jednocześnie WMDL to przestrzeń edukacji oraz inwencji artystycznej, a od przyszłego roku miejsce prezentacji e-wystaw.

Najstarsze zachowane polskie drzeworyty ludowe pochodzą z początku XVIII wieku. Ich twórcami byli najczęściej rzemieślnicy działający w świeckich lub przyklasztornych warsztatach, wywodzący się niejednokrotnie z grona dawnych mistrzów cechowych czy wycinaczy liter w drukarniach. Nabywców swoich wyrobów znajdowali na wsiach i w małych miasteczkach. Umieszczano je w domach, kapliczkach i wiejskich kościołach. Przedstawiane na nich święte postacie były przedmiotem kultu, miały strzec domowników, ich dobytku oraz zwierząt gospodarskich i zbiorów. Pełniły też funkcje estetyczne, bądź służyły jako wzorniki dla ludowych artystów. W połowie XIX wieku zaczęły zanikać wypierane przez modne wówczas obrazy na szkle oraz masowo drukowane reprodukcje wykonywane innymi technikami graficznymi.

Na przełomie XIX i XX w. ludowe drzeworyty zaczęły wzbudzać coraz większe zainteresowanie w środowiskach kolekcjonerów i znawców sztuki ludowej. Pojawiły się pierwsze wzmianki i opracowania naukowe (m.in. Jan Stanisław Bystroń, Marian Sokołowski, Ksawery Piwocki). Drzeworytami zainteresowali się także artyści. Dla Władysława Skoczylasa, odnowiciela współczesnego drzeworytu polskiego oraz dla jego uczniów ze stowarzyszenia „Ryt”, jak również dla artystów z kręgu formistów, drzeworyt ludowy stał się źródłem nowej ekspresji i odmiennego, arealistycznego spojrzenia na świat, w którym ważną rolę zaczęły odgrywać rytm, symetria i ornament.

Pierwsze opracowania na temat ludowego drzeworytnictwa bazowały na niewielkiej grupie obiektów, te zaś uległy częściowemu rozproszeniu po 1939 roku. Od tego czasu do dziś niewiele się zmieniło. Dzieje większości warsztatów i pochodzenie klocków oraz odbitek nadal budzą pytania. Często autorzy pozostają bezimiennymi, bądź znamy tylko ich inicjały, a duża część zabytków ludowego drzeworytnictwa dopiero czeka na pełniejsze opracowanie