Wyszukaj

Misteria Paschalia 2011: Na nowo

Czy przymiotnik „nowy” ma prawo pojawić się na imprezie poświęconej muzyce dawnej? Organizatorzy 8. Festiwalu Misteria Paschalia (18-25 kwietnia) dowodzą, że to dla niego idealne miejsce.

„Każdy festiwal, nawet ten, do którego formuły zdążyliśmy się przywiązać i ją polubić, wymaga co jakiś czas liftingu. Pozwala to na uniknięcie rutyny” – zapowiada Filip Berkowicz, dyrektor artystyczny przedsięwzięcia. Od tego roku prestiżowy festiwal tworzyć będą więc trzy nurty: obok światowych mistrzów historycznego wykonawstwa (Mainstream) usłyszymy wschodzące gwiazdy tej sceny (Debuts) oraz reprezentantów muzyki rozrywkowej w niezwykłym repertuarze (Trance).

Nowe odsłony

Główni bohaterzy pozostają bez zmian: to muzyka dawna oraz jej znakomici wykonawcy i interpretatorzy. Już po raz drugi będziemy gościć w Krakowie Christinę Pluhar z zespołem L’Arpeggiata (21 kwietnia, Filharmonia Krakowska), zafascynowanych muzyką włoskiego seicenta i obecnymi w niej elementami twórczości ludowej. Obsadę koncertu uzupełnią kontratenor Philippe Jaroussky, sopranistka Lucilla Galeazzi oraz pochodzący z Korsyki męski kwartet wokalny Barbara Furtuna. W programie Via Crucis artyści przybliżą tradycyjny repertuar pasyjny, wykonywany w XVII-wiecznej Italii – będą to zarówno utwory zaczerpnięte wprost z kultury ludowej, jak i inspirowane nimi kompozycje Claudia Monteverdiego, Tarquinia Meruli czy Benedetta Ferrariego.

Tematyczną ciągłość z ubiegłorocznym festiwalem zapewnią także koncerty w oba dni świąt wielkanocnych – nowe odsłony projektów zakrojonych na kilka edycji. 24 kwietnia Marc Minkowski poprowadzi grupę solistów i orkiestrę Les Musiciens du Louvre-Grenoble w wykonaniu Mszy h-moll Jana Sebastiana Bacha. To druga odsłona trzyletniego cyklu prezentacji wielkich form barokowego mistrza. Interpretacja Minkowskiego jest przy tym zgodna z tezami stawianymi przez Joshuę Rifkina czy Andrew Parrotta głoszących, że jeśli wokalno-instrumentalna muzyka religijna Bacha powinna brzmieć tak jak za czasów kompozytora, to musi być wykonywana bez udziału chóru, a tylko ze zdwojeniem głosów. W partiach wokalnych występuje więc zaledwie dziesięcioro śpiewaków, co jednak monumentalnemu dziełu Bacha nie ujmuje mocy. W Poniedziałek Wielkanocny wystąpią natomiast sopranistka Veronica Cangemi i zespół Accademia Bizantina. Już po raz szósty festiwal zamknie wieczór z muzyką Antonia Vivaldiego – w tym roku usłyszymy arie z Ottone in villa czy Griseldy, a także koncerty z najsławniejszych zbiorów Rudego Księdza: L’estro armonico i Il cimiento dell’armonia e dell’inventione. Całość poprowadzi Ottavio Dantone.

Nie zabraknie też bywalców festiwalu Misteria Paschalia – Fabia Biondiego i Jordiego Savalla. Pierwszy zaproponuje oratorium Sant’ Elena al Calvario, oparte na epizodzie z życia św. Heleny, matki cesarza Konstantyna; autorami dzieła są poeta Pietro Metastasio i neapolitański kompozytor Leonardo Leo. Zagra zespół Europa Galante, wśród solistów są m.in. Gemma Bertagnolli w roli tytułowej i Vivica Genaux (19 kwietnia, Filharmonia Krakowska). Savall w projekcie Zapomniane królestwo – Tragedia katarów przypomni z kolei cywilizację dawnej Oksytanii, krainy na południu Francji, która w średniowieczu była jednym z najaktywniejszych centrów kultury romańskiej, otwartym na wpływy ze wszystkich stron świata. Znaleźli w niej dom katarzy, przedstawiciele dualistycznego ruchu religijnego, których poglądy pociągnęły za sobą oskarżenie o herezję, a od 1208 roku – prześladowania inkwizycji. W muzyczną podróż przez pięć wieków historii ruszymy z Montserrat Figueras, śpiewakami z Capella Reial de Catalunya i instrumentalistami z zespołu Hespèrion XXI (20 kwietnia, kościół św. Katarzyny).

Nowi goście

„Staramy się wprowadzać na Misteria Paschalia nowe zespoły (...), których jeszcze u nas nie gościliśmy” – mówił w ubiegłym roku „Karnetowi” Filip Berkowicz. Tym razem w roli festiwalowych debiutantów wystąpią artyści z Francji. Podczas inauguracyjnego koncertu ósmej edycji wystąpi grupa Le Concert d’Astrée prowadzona przez Emmanuelle Haïm. Artystka zaczynała karierę jako klawesynistka, później dyrygentka w zespołach prowadzonych przez Williama Christie i Christophe’a Rousseta. Wreszcie, jak sama mówi, poczuła, że już czas na większe wyzwanie, założyła więc własny zespół skupiający się wyłącznie na muzyce baroku. W wykonaniu Le Concert d’Astrée i czwórki solistów zabrzmią tzw. wielkie motety Jeana-Philippe’a Rameau i Jeana-Josepha de Mondonville’a, pamiątka kultury muzycznej XVIII-wiecznej Francji (18 kwietnia, Filharmonia Krakowska).

Założyciel zespołu Les Talens Lyriques, wspomniany Christophe Rousset, twierdzi, że przeszłość interesowała go już w dzieciństwie: „Marzyłem, by zostać archeologiem. Śniły mi się piękne zamki – barokowe zamki”. Kiedy zaczął grać na klawesynie, poczuł, że muzyka pozwala na swobodną podróż w czasie i przestrzeni. Bardzo precyzyjnie obrał przy tym cel swojej wędrówki: „W XVIII wieku neapolitańska muzyka była wszędzie – w Londynie, Sankt Petersburgu, wszędzie. Neapol był twórczym centrum”. To właśnie dokonania kompozytorów tej szkoły interesują go najbardziej, czego dowodem jest choćby repertuar krakowskiego koncertu, w Wielki Piątek w sali filharmonii usłyszymy bowiem dramat religijny Giovanniego Battisty Pergolesiego San Guglielmo Duca d’Aquitania.

Nowe nurty

„Misteria Paschalia, tworząc program Debuts, otwierają się na młode zespoły – wschodzące gwiazdy wykonawstwa historycznego” – anonsuje Filip Berkowicz. Zgodnie z tą deklaracją organizatorzy zaprosili zespół La Morra, który dopiero przeciera swoje estradowe szlaki. Ich występy cieszą się już jednak sporym uznaniem, by zacytować lakoniczną recenzję „Goldberg Magazine”: „Jednym słowem – zachwycający”. Grupa, założona w 2000 roku w Bazylei przez Polaka Michała Gondko, a współkierowana przez Corinę Marti, koncentruje się na repertuarze późnego średniowiecza i wczesnego renesansu. W Wielką Sobotę podczas koncertu w wielickiej kopalni zespół zaprezentuje program złożony z utworów zamawianych i wykonywanych na dworze papieskim Leona X. Podobno muzyka „przyprawiała papieża o łzy pobożności” – stąd też tytuł programu: Lacrime di Leo.

Drugim nowym elementem festiwalu będzie nurt Trance, który wykraczając poza ramy muzyki poważnej, pozostaje jednak w pasyjnej tematyce. Zaplanowano więc pokaz niemego filmu z 1928 roku Męczeństwo Joanny d’Arc z muzyką na żywo (23 kwietnia, Opera Krakowska). Jej autorami są Adrian Utley z grupy Portishead i Will Gregory z duetu Goldfrapp. Film Carla Theodore’a Dreyera uznawany jest za arcydzieło. Zadecydowała o tym nie tylko wierność faktom (scenariusz oparto na średniowiecznym zapisie przebiegu procesu Joanny d’Arc), ale także to, że reżyser jako pierwszy w historii kina skupił się na emocjach, odmalowanych na twarzach aktorów. Film stał się już wcześniej inspiracją dla artystów – ścieżkę dźwiękową do niego stworzył m.in. Nick Cave. Natomiast premiera oprawy muzycznej Utleya i Gregory’ego miała miejsce niespełna rok temu – w maju 2010 roku. Tworząc soundtrack, muzycy oparli się na brzmieniu gitar, które uzupełniają perkusja, waltornie, klawisze i chór (w Krakowie będą to śpiewacy zespołów Capelli Cracoviensis i Octava Ensemble). Całość poprowadzi Charles Hazlewood.

Choć o bogactwie programu i doskonałych wykonawcach 8. Festiwalu Misteria Paschalia jest jeszcze wiele do powiedzenia, przede wszystkim – posłuchajmy! (bs)

Dyrektor Artystyczny: Filip Berkowicz
Organizator: Krakowskie Biuro Festiwalowe
www.misteriapaschalia.com

Program:
Wielki Poniedziałek
18 kwietnia 2011, 20.00, Mainstream
Filharmonia im. Karola Szymanowskiego

Jean-Philippe Rameau | Jean-Joseph de Mondonville – Les Grands Motets

Le Concert d’Astrée
Emmanuelle Haïm – dyrygent
www.leconcertdastree.fr

***
Wielki Wtorek
19 kwietnia 2011, 20.00, Mainstream
Filharmonia im. Karola Szymanowskiego

Leonardo Leo – Sant’ Elena al Calvario

S.Elena: Gemma Bertagnolli – sopran
S. Macario: Vivica Genaux – sopran
Eustazio: Anna Chierichetti – sopran
Draciliano: Roberto Abbondanza – bas
Eudossa: Helena Rasker – kontralt

Europa Galante
Fabio Biondi – dyrygent 
www.europagalante.com

Wielka Środa
20 kwietnia 2011, 20.00, Mainstream
Kościół św. Katarzyny

La Tragédie Cathare

Hespèrion XXI
La Capella Reial de Catalunya
Jordi Savall – dyrygent
www.alia-vox.com

Wielki Czwartek
21 kwietnia 2011, 20.00, Mainstream
Filharmonia im. Karola Szymanowskiego

Via Crucis
Philippe Jaroussky – kontratenor
Lucilla Galeazzi – sopran

Barbara Furtuna
L’Arpeggiata
Christina Pluhar – dyrygent 
www.philippejaroussky.fr
www.arpeggiata.com
www.barbara-furtuna.fr

Wielki Piątek
22 kwietnia 2011, 20.00, Mainstream
Filharmonia im. Karola Szymanowskiego

Giovanni Battista Pergolesi – San Guglielmo d’Aquitania
San Guglielmo & Alberto: Raffaella Milanesi – sopran
Cuòsemo: Maurizio Lo Piccolo – bas
Angelo da Pagio: Paolo Lopez – sopran
San Bernardo & Padre Arsenio: Anne-Lise Sollied – sopran
Demonio: Lisandro Abbadie – bas

Les Talens Lyriques
Christophe Rousset – dyrygent
www.lestalenslyriques.com

Wielka Sobota
23 kwietnia 2011, 17.00, Debuts
Kaplica św. Kingi, Kopalnia Soli w Wieliczce

Lacrime di Leo
La Morra
Corina Marti, Michał Gondko – kierownictwo artystyczne

23 kwietnia 2011, 20.30, Trance
Opera Krakowska

The Passion of Joan of Arc
Adrian Utley (Portishead) & Will Gregory (Goldfrapp)
Octava Ensemble
Capella Cracoviensis
Charles Hazlewood – dyrygent

Niedziela Wielkanocna
24 kwietnia 2011, 20.00, Mainstream
Filharmonia im. Karola Szymanowskiego

Johann Sebastian Bach – Msza h-moll
Les Musiciens du Louvre-Grenoble
Marc Minkowski – dyrygent
www.mdlg.net

Poniedziałek Wielkanocny
25 kwietnia 2011, 20.00, Mainstream
Filharmonia im. Karola Szymanowskiego

Antonio Vivaldi | Arie e concerti III
Veronica Cangemi – sopran
Accademia Bizantina
Ottavio Dantone – dyrygent
www.accademiabizantina.it