Wyszukaj

3. Festiwal Josepha Conrada

Zaklinanie nieobecności
„Nigdy nie da się wypowiedzieć tego, co się kocha, nigdy znaki nie nałożą się na rzeczy, a trupy nie przemówią. Literatura to zaklinanie nieobecności. Niepotrzebna, gdy wszystko jest jak trzeba, gdy słowa są krępujące i wstydliwe, gdy świat przemawia w zrozumiałym języku. Gdy jednak maszyneria świata zaczyna rdzewieć, gdy spada na nas szklany klosz milczenia, gdy mowa świata domaga się tłumaczenia – wtedy zjawia się literatura: niepostrzeżenie, bezszelestnie, na łapkach kota” – tak prof. Michał Paweł Markowski wprowadza nas w tematykę 3. Festiwalu Josepha Conrada, który w dniach 2-6 listopada 2011 odbędzie się w Krakowie. Pięć festiwalowych dni przebiegać będzie pod hasłem „W poszukiwaniu utraconych światów”.

Dzień pierwszy...
...zabierze nas w wędrówkę w stronę wyobraźni (2 listopada). A rozpocznie się ona wernisażem mikrogramów Roberta Walsera. W 55. rocznicę śmierci tego niemieckojęzycznego pisarza podczas Lekcji czytania przybliżone zostaną jego utwory, które zapisywał mikroskopijnym szyfrem na skrawkach papieru, serwetkach, paragonach, biletach kolejowych... Autor Rodzeństwa Tannerów imał się różnych zadań: był urzędnikiem bankowym, agentem ubezpieczeniowym, lokajem, dozorcą, archiwistą. Ale cały czas pisał (zadebiutował w 1898 roku). Walczył też z problemami alkoholowymi, depresją, a wreszcie dopadła go schizofrenia i ostatnie 27 lat życia spędził w zakładzie psychiatrycznym, gdzie mógł oddawać się m.in. swoim ulubionym długim spacerom. Wystawie w Pawilonie Wyspiańskiego towarzyszyć będzie dyskusja na temat jego twórczości (którą podziwiał m.in. Franz Kafka) z udziałem tłumaczek: Małgorzaty Łukasiewicz i Susan Bernofsky oraz Wernera Morlanga i Reto Sorga związanych z Archiwum Roberta Walsera w Zurychu.
Wieczór poświęcony będzie natomiast... dzieciom! W Operze Krakowskiej zagości świat baśni (dla małych i dużych) za sprawą europejskiej premiery Itamar Meets the Rabbit opery na podstawie opowiadań Davida Grossmana, który sam zaprezentuje się krakowskiej publiczności w roli narratora. Aktorzy – Eli Gornstein i Adi Casare wystąpią z towarzyszeniem Chóru Polskiego Radia i orkiestry Sinfonietta Cracovia pod dyrekcją Ilana Mochiacha, gościem specjalnym będzie kompozytor Yoni Rechter.

Dzień drugi...
...to skrzyżowanie procesów globalizacji i lokalnej tożsamości (3 listopada). Prof. Tadeusz Sławek zabierze słuchaczy w podróż śladami Kopisty Bartleby (H. Melville’a). A w Pałacu Pod Baranami odbędą się dyskusje: o kondycji współczesnej polskiej powieści z udziałem m.in. Ignacego Karpowicza i Marty Dzido oraz o szansach i zagrożeniach literatury kurczącego się świata porozmawiają indyjska pisarka Namita Gokhale, brytyjski krytyk Nick Barley oraz dyrektor Instytutu Książki Grzegorz Gauden. Ciekawie zapowiada się także długo oczekiwana polemika antagonistów – neopragmatysty Waltera Benn Michaelsa oraz liberała Pawła Śpiewaka (prowadzenie Jan Sowa).
Wieczór zdominuje twórczość patrona festiwalu Josepha Conrada, Roberta Walsera (filmowa odsłona) oraz wokalisty rockowego, malarza i poety Tomasza Budzyńskiego. O książkach autora Lorda Jima opowiadać będzie Alberto Manguel, który także zwiedził „kawałek” świata, a język drugiej ojczyzny (Argentyny) opanował dopiero w wieku siedmiu lat (wcześniej porozumiewał się po angielsku i niemiecku). Podczas pracy w księgarni Pygmalion w Buenos Aires poznał Jorgego Borgesa (ociemniałego w wieku 55 lat) i został jednym z jego osobistych lektorów. Pisarz, redaktor, tłumacz, autor licznych antologii przedstawi nie tylko twórczość Conrada, ale także jej percepcję w Południowej Ameryce. Na deskach Starego Teatru wystawiony zostanie spektakl w reż. Jana Klaty Koprofagi czyli znienawidzeni ale niezbędni, zrealizowany na podstawie dwóch powieści Conrada W oczach zachodu i Tajny agent. A późnym wieczorem w Kinie Pod Baranami czeka nas nie lada uczta: krótkie metraże braci Quay inspirowane twórczością Roberta Walsera oraz w Rotundzie podwójne literacko-muzyczne spotkanie, koncert Tomasza Budzyńskiego poprzedzi rozmowa Andrzeja Stasiuka z rockmanem połączona z promocją jego biografii Soul Side Story.

Dzień trzeci...
...upłynie w książkach! Na początek wielkie otwarcie, czyli Philip Larkin i lektura W domu jest tyle smutku, Wielki, chłodny sklep, Pan Bleaney prowadzona przez Jacka Dehnela (4 listopada). W środku mocny akcent, czyli panel „Kobiety pod presją” z udziałem pisarek z różnych części świata: Fleur Jaeggy (Włochy), Zeruyi Shalev (Izrael), Namity Gokhale (Indie) oraz pokaz filmu Królewna Śnieżka – ekranizacja sztuki R. Walsera (reż. J.C. Monteiro). A potem napięcie już tylko systematycznie rośnie... Maria Amelie, Alberto Manguel, Steve Sem-Sandberg i na koniec... Michel Houellebecq!
Maria Amelie, której w 2010 roku pismo „Ny Tid” przyznało tytuł Norweżki Roku, została na początku 2011 roku deportowana z tego kraju. Pochodzi z Osetii Północnej, jednak jej rodzice z powodów politycznych zbiegli najpierw do Finlandii, a potem do Norwegii, gdzie zdecydowali się zamieszkać, mimo odrzucenia ich prośby o azyl. Dzięki staraniom Sieci Miast Pisarzy Uchodźców (ICORN) Maria Amelie, a właściwie Madina Salamova, znalazła się w... Krakowie! Warto przy okazji zaznaczyć, że Kraków został zaproszony do ICORN jako miasto reprezentujące polską i europejską literaturę. Sama Maria Amelie mówi, że dzień, w którym wydalono ją do Moskwy, był najgorszym dniem w jej życiu. W Krakowie odnalazła spokój, spodobało jej się miasto, jego atmosfera i być może te doświadczenia wykorzysta w kolejnej swojej książce. Do Norwegii powróciła w kwietniu – po otrzymaniu pozwolenia na pracę.
Steve Sem-Sandberg uznawany jest za jednego z najciekawszych skandynawskich autorów ostatnich lat. W swoich książkach nie boi się stawiać ważnych, fundamentalnych pytań: jak rodzi się przemoc?, czy szczytna ideologia może przerodzić się w krwiożerczą hydrę?, co powoduje, że człowiek zdolny jest porzucić spokojne życie i przekroczyć życiowy Rubikon? Na listopad Wydawnictwo Literackie zapowiedziało wydanie polskiego tłumaczenia jego najnowszej pozycji De fattiga i Łódź (Biedni ludzie z miasta Łodzi), która była jednym z najbardziej rozchwytywanych tytułów na tegorocznych Targach Książki we Frankfurcie. Spotkanie z Sem-Sandbergiem poprowadzi Jacek Leociak, historyk literatury, który analizuje różne formy reprezentacji doświadczeń granicznych.
Michel Houellebecq znany jest przede wszystkim jako autor Cząstek elementarnych, powieści ze szczytów list bestsellerów. Na jej podstawie Oskar Roehler wyreżyserował film pod tym samym tytułem. Książka łącząca elementy powieści obyczajowej, eseju i science fiction wywołała we Francji istną burzę, a nieprzyznanie jej autorowi Nagrody Goncourtów porównywano z odrzuceniem przez jury Podróży do kresu nocy Céline’a. Houellebecq z wykształcenia jest... rolnikiem! Zaczął od pisania wierszy, potem przyszedł czas na eseje, teksty piosenek i wreszcie powieści. W 2000 roku opuścił Francję, by zamieszkać najpierw w Irlandii, a następnie w hiszpańskiej Andaluzji. Uważany za pisarza z wyjątkowym zmysłem portrecisty, uchodzi za przenikliwego oskarżyciela i krytyka współczesnej kultury. Sam siebie określa jako twórcę czerpiącego z tradycji realizmu, przyznaje się do inspiracji Dostojewskim, ale przede wszystkim twórczością Balzaka. Bohaterami jego powieści są najczęściej socjopaci niemogący się przystosować do życia w dzisiejszym społeczeństwie, outsiderzy-odludki. Spotkanie w Pałacu Pod Baranami poprowadzi Cezary Michalski, eseista, prozaik i publicysta.

Dzień czwarty...
...został dedykowany sztuce przekładu (5 listopada). Na pierwszy ogień idzie Jądro ciemności Josepha Conrada w nowym przekładzie Magdaleny Heydel (Znak), która poprowadzi też Lekcję czytania w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej. O tajnikach literackich tłumaczeń, o polityce i przekładzie dyskutować będą: Susan Bernofsky, Anders Bodegård, Adam Pomorski, Andrej Chadanowicz. W cyklu Transformacje poezji spotkania w Pałacu Pod Baranami z Francine Clavien, Marcinem Kurkiem, Joanną Wajs, Vannim Bianconim, Jackiem Dehnelem, Arminem Senserem i Ryszardem Wojnakowskim poprowadzi Anna Schlossbauer z Fundacji Pro Helvetia w Zurychu.
W cyklu wieczorów autorskich będzie można porozmawiać z białoruskim poetą Uładzimirem Niaklajewem, polsko-amerykańską pisarką i historykiem żydowskiego pochodzenia – Evą Hoffman, a także z poetką i prozaiczką Justyną Bargielską oraz pisarzem i eseistą Januszem Rudnickim. Dzień zakończy spotkanie z Robertem Calasso. Włoski pisarz i eseista o niezwykłej erudycji w 1962 roku rozpoczął pracę w Adelphi Edizioni – wydawnictwie, którym zarządza od 10 lat. W Polsce znany jest ze znakomitych książek o greckich i indyjskich mitach. Zaślubiny Kadmosa z Harmonią to poruszająca opowieść o korowodzie zaskakująco bliskich mitycznych zjaw, o ludzkim przerażeniu i fascynacji tajemnicą, jaką jest świat, natomiast w Ka autor przedstawia mitologię indyjską w na poły zbeletryzowanym ujęciu. Dariusz Czaja pisał na temat jego twórczości tak: „niestrudzenie tworzy porywające, zmieniające rytm, rejestr, kolor i gęstość medytacje o tej fascynującej tkaninie, jaką jest literatura. O tym jak w wybitnych dziełach zachodniego świata odcisnęły się błyski niewidzialnego”. Spotkanie poprowadzi Ireneusz Kania, który tłumaczył książki takich autorów, jak: Umberto Eco, Mircea Eliade, Robert Graves oraz Calasso (Ka), a także jest specjalistą w dziedzinie buddyzmu i kabały.
Dzień zakończy filmowa historia przyjaźni Walsera i Carla Seeliga, redaktora oraz mecenasa sztuki. Pokaz obrazu Opiekun i jego poeta (Der Vormund und sein Dichter, reż. P. Adlon) oczywiście w gościnnym Kinie Pod Baranami!

Dzień piąty...
...stanie się okazją do rozmów o mniej lub bardziej kryptograficznej prozie (6 listopada). Joanna Olech przypomni klasykę literatury dla dzieci – Pippi Pończoszankę Astrid Lindgren. Marek Bieńczycki opowie o Książce twarzy, której bohaterami są m.in. Winnetou, Chandler, Chateaubriand, Baudelaire, Krasiński, Słowacki, trenerzy Beenhakker i Górski czy tenisista Agassi. Manuela Gretkowska przybliży Trans, w którym doszukać się można – jak i we wcześniejszych jej książkach – wątków autobiograficznych. Janusz Głowacki – idąc kluczem kryptografii – potraktował życie jako surowiec do kolejnej, świetnej dramaturgicznie i narracyjnie tragikomedii. Narrator i bohater Z głowy przeżywa wzloty i upadki rodem z teatru absurdu.
Pomostem między literaturą rodzimą a zagraniczną będzie rozmowa z Maciejem Zarembą, szwedzkim dziennikarzem polskiego pochodzenia, publicystą i tłumaczem, którą w Collegium Medicum poprowadzi Michał Olszewski.
Hitem ostatniego dnia festiwalu będzie zaś angielski poeta Brian Patten. W wieku piętnastu lat zakończył formalną edukację i postanowił całkowicie poświęcić się poezji. W latach 60. XX wieku współtworzył w Liverpoolu pop-poetry – nurt poezji egalitarnej, dostępnej dla wszystkich i cieszącej się wielką popularnością, pionier pisania wierszy „na scenę”, czyli poetyckich slamów. Uważa, że częścią pracy poety jest odświeżanie języka, a w jednym z wywiadów powiedział: „Najlepsza poezja przypomina nam to, o czym zapomnieliśmy, że to wiemy”. Ze swoich spotkań poetyckich często robi niezapomniane przedstawienie, łącząc słowo, muzykę i gest. Spotkanie z Pattenem w Harris Piano Jazz Club zakończy się koncertem Tadeusza Sławka i Bogdana Mizerskiego Pies Odysa. Esej na głos i kontrabas.

***
Tegoroczna edycja Conrad Festival została wpisana w oficjalne kalendarium najważniejszych wydarzeń kulturalnych Polskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej, podobnie jak odbywające się równolegle Targi Książki w Krakowie. Obydwa wydarzenia przyciągają do Krakowa najważniejszych twórców, krytyków, pisarzy krajowych i zagranicznych. Goście festiwalu pochodzą z różnych krajów, piszą w różnych językach, reprezentują różne kultury i różne światopoglądy.


www.conradfestival.pl