Wyszukaj

2. Międzynarodowy Festiwal Literatury im. Josepha Conrada

Rejs dookoła literatury

Początek listopada to w Krakowie kilkudniowe święto literatury: 2. Międzynarodowy Festiwal Literatury im. Josepha Conrada obejmuje nie tylko dyskusje, wykłady, spotkania autorskie i warsztaty, ale także projekcje filmowe i spektakle, wystawy i koncerty. W tym roku jego motto brzmi: „Inne światy, inne języki”.

Inne światy
Syn polskiego pisarza, w młodości związany z Krakowem, następnie przez dwadzieścia lat brytyjski marynarz, wreszcie – wybitny prozaik i publicysta tworzący w najpopularniejszym języku współczesnego świata. Trudno wyobrazić sobie lepszy niż postać Józefa Konrada Korzeniowskiego łącznik pomiędzy obcą a polską literaturą.

Goście festiwalu reprezentują rozmaite kultury, narody, zawody i pokolenia. Wszyscy są twórcami, ale tym, co ich łączy przede wszystkim, jest nieprzeciętna osobowość odciskająca się w języku, stylu, narracji. O literaturze rozmawiać będą prozaicy, poeci i reporterzy, literaturoznawcy i reżyserzy z Ukrainy, Słowenii, Rumunii, Węgier, Niemiec, Szwecji, Francji, Włoch, Turcji oraz USA. Niektórzy goście festiwalu byli uczestnikami burzliwych wydarzeń i prawdziwych zakrętów historii. Najstarsi, tacy jak francuski reżyser Claude Lanzmann czy włoska pisarka Dacia Maraini, doświadczyli koszmaru II wojny światowej. Filmy Lanzmanna – w młodości walczącego w ruchu oporu – skupiają się na tematyce Holocaustu – jak Shoah, Sobibór czy Raport Karskiego. Maraini, która jako dziecko trafiła do japońskiego obozu koncentracyjnego, oddała swoje przeżycia m.in. w powieści La nave per Kobe i w zbiorze poezji Mangiami pure. Ludzie pióra z byłych państw socjalistycznych tworzyli pod rządami rozmaitych dyktatur, zmagając się z cenzurą – przykładem Herta Müller. Angażowali się też w proces demokratyzacji – Leonard Neuger w Polsce lub Aleš Debeljak w Słowenii – i opisywali upadek komunizmu, jak Maciej Zaremba czy Jean Hatzfeld. Ten ostatni był również, jako korespondent wojenny, świadkiem wojen w Jugosławii i Ruandzie. Marjane Satrapi dorastała z kolei w czasie rewolucji islamskiej w Iranie. Komiks Persepolis prezentujący 15 lat z historii kraju przyniósł jej światową sławę, a po przeniesieniu na ekran również nominację do Oscara.

Literackie powinowactwo
W tym roku upłynęło 40 lat od śmierci wybitnego niemieckojęzycznego poety pochodzenia żydowskiego Paula Celana (1920-1970). Program festiwalu dużo miejsca poświęca jego twórczości i dialogowi z austriacką pisarką Ingeborg Bachmann. Na początku listopada wydawnictwo „a5” zaprezentuje Czas serca. Listy – wyczekiwaną w Polsce publikację z ich korespondencją. Współzałożyciel oficyny Ryszard Krynicki oraz Krzysztof Czyżewski, Adam Lipszyc i Piotr Paziński wezmą udział w spotkaniu poświęconym Fudze śmierci Celana. Krynicki pojawi się również na dyskusji pod hasłem „Powinowactwa z wyboru: Bachmann-Celan” wraz z Małgorzatą Łukasiewicz, Andrzejem Kopackim, Helmutem Böttigerem i Peterem Hammem (6 listopada). Ostatni z wymienionych jest twórcą filmu sprzed 30 lat Ten ja wśród ludzi nie może żyć. Śladami Ingeborg Bachmann, który znalazł się w programie festiwalowych projekcji – obok innych dotyczących obojga twórców. Na podstawie tekstów Bachmann powstało dzieło Michaela Haneke Trzy drogi do jeziora oraz Malina Wernera Schroetera. Aż trzy filmy opowiedzą o życiu Paula Celana, w tym niemiecko-rumuńska produkcja z 1988 roku Na południu duszy mojej Friedera Schullera, który również zagości w Krakowie.

Niemieckojęzyczną pisarką jest również Herta Müller – ubiegłoroczna noblistka, podobnie jak Celan pochodząca z Rumunii. Poeta przynależał przed wojną do mniejszości żydowskiej w Czerniowcach; Herta Müller urodziła się po wojnie w zamieszkanej głównie przez Niemców miejscowości Nitzkydorf. W swoich książkach opisuje w ekspresyjny sposób realia życia w państwie Ceauşescu. Spotkanie z autorką Sercątka zaplanowano 5 listopada. Upadek rumuńskiego reżimu relacjonował Jean Hatzfeld – francuski reporter, autor m.in. trzech książek poświęconych wojnie Tutsi i Hutu, laureat Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego z 2010 roku. W Krakowie spotka się 2 listopada ze szwedzkim dziennikarzem Svenem Lindqvistem, by opowiedzieć o „geografii przemocy”, a 4 listopada – ze swoimi czytelnikami w Klubie Pod Jaszczurami. Tego samego dnia swój wykład wygłosi Lindqvist, którego książka Wytępić całe to bydło nawiązuje do twórczości Josepha Conrada. Marjane Satrapi weźmie udział w projekcji Persepolis (2 listopada, Kino Pod Baranami), a następnego dnia opowie o komiksie Wyszywanki.

Uwagę publiczności przyciągną z pewnością spotkania tematyczne: Mirosław Bałka i pisarz László Krasznahorkai wyjaśnią, czym jest „Melancholia sprzeciwu”. Węgier będzie też rozmawiał o sytuacji naszego regionu podczas spotkania „Pępek Europy” z Alešem Debeljakiem, ukraińskim poetą Jurijem Andruchowyczem i Krzysztofem Vargą. Ostatni z wymienionych, podobnie jak Łukasz Orbitowski, podkreśli wspólne cele Festiwalu Conrada i Dyskusyjnych Klubów Książki. Nad hasłem tegorocznego festiwalu zastanowią się: Marek Kęskrawiec, Mateusz Marczewski i Olga Stanisławska. „Historie rodzinne” opowiedzą Joanna Bator, Inga Iwasiów i Bożena Umińska-Keff. Natomiast Dacia Maraini, Urvashi Butalia, Lisa Appignanesi, Ewa Kuryluk i Elif Şafak spotkają się nad „Atlasem kobiet”. Amerykański pisarz Rabih Alameddine wystąpi jako „Mistrz opowieści” (4 listopada), ponadto w klubie Drukarnia wprowadzi nas w świat tunezyjskich melodii w wykonaniu Perpetual Motion, a w Kinie Pod Baranami zajmie się słowem wstępnym do Rękopisu znalezionego w Saragossie Wojciecha Hasa. Amerykański badacz literatury Walter Benn Michaels wygłosi wykład i zabierze głos w dyskusji „Gra w klasy. Polityka, społeczeństwo, kultura”. „Lekcję mistrzów” poprowadzi Krystian Lupa. Listę gości festiwalu uzupełniają wybitni tłumacze, krytycy i wydawcy. Wyświetlony też zostanie najnowszy film Claude’a Lanzmanna – Raport Karskiego, a rozmowę ze znanym z trudnego charakteru reżyserem poprowadzi Konstanty Gebert (7 listopada).

Kilka wydarzeń wkomponowano w przebieg Targów Książki (4-7 listopada; podobnie jak w ubiegłym roku oba wydarzenia nieprzypadkowo odbywają się w zbliżonych terminach), w tym dyskusję Jacka Dukaja, Ingi Iwasiów, Jarosława Lipszyca nad literaturą wobec nowych mediów, rozważania nad relacją Wschód-Zachód w ujęciu Matthiasa Göritza i Serhija Żadana oraz prezentację książki Piotra Głuchowskiego i Marcina Kowalskiego Niepokój – Ryszard Apte. Tak jak w ubiegłym roku w program festiwalu wpisane są także „Lekcje czytania” – akcja społeczna „Tygodnika Powszechnego” angażująca pisarzy i licealistów do rozmowy o literaturze. Nauczycielami będą: Ewa Kuryluk, Piotr Paziński i Michał Paweł Markowski.

Korespondencja sztuk
Wydarzeniom ściśle literackim towarzyszą projekcje kinowe, wystawy, koncerty i spektakle. Koncert uroczyście otwierający festiwal odbędzie się w Klubie Fabryka: z zespołem Mikołaja Trzaski wystąpi w roli narratora sam Andrzej Stasiuk. Postać Anselma Kiefera – malarza i pisarza pochodzenia żydowskiego – przybliży ekspozycja jego obrazu Das Haar i film Thomasa Honickela w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego. W Pawilonie Wyspiańskiego, z Jerzym Kutnikiem spotkają się Katarzyna Bazarnik i Zenon Fajfer, którzy otworzą wystawę dzieł „liberatury” (2-30 listopada). W redagowanej przez nich serii wydawniczej ma premierę najnowsza publikacja Korporacji Ha!art: pierwszy na świecie przekład zbioru poetyckich kolaży Herty Müller Strażnik bierze swój grzebień. Instytut Goethego zaprezentuje fotografie Herlinde Koebl Zadomowieni w pisaniu – pisarze przy pracy (2-19 listopada). Dodatkowym wydarzeniem festiwalu będzie spektakl Fundacji Sztuka Dialogu na podstawie tekstu Tadeusza Słobodzianka Nasza klasa, za który autor otrzymał tegoroczną nagrodę Nike.

„Świat nie jest ani jeden, ani nie mówi jednym językiem” – twierdzą dyrektorzy festiwalu Marek Paweł Markowski i Piotr Mucharski. – „Rozmaite głosy rozbrzmiewają wokół nas i od nas zależy, czy ich obcość na zawsze pozostanie poza naszym zasięgiem, czy też stanie się cząstką naszej własnej egzystencji”. Nie zmarnujmy zatem szansy na wzbogacenie swojego doświadczenia i otwórzmy się na inność. Jak Joseph Conrad wyruszmy w rejs do innych światów. (Michał Nałęcz-Nieniewski, miesięcznik "Karnet")

2. Międzynarodowy Festiwal Literatury im. Josepha Conrada
2-7 listopada
Organizatorzy: Krakowskie Biuro Festiwalowe, Fundacja „Tygodnika Powszechnego”
www.conradfestival.com