Wyszukaj

2. Festiwal Czesława Miłosza

Miłosza portret wielokrotny
„Rodzinna Europa” to przenikanie się kultur i tradycji, poszukiwanie korzeni, spotkanie różnych języków i religii, budowanie wspólnoty i dążenie do wolności – to wreszcie wyraz duchowego i artystycznego samookreślenia się twórcy. Taki będzie 2. Festiwal Czesława Miłosza, który w dniach 9-15 maja 2011 zgromadzi w Krakowie poetów i pisarzy, krytyków i tłumaczy, a także wszystkich, którym bliskie jest słowo, zwłaszcza słowo pisane, a ars poetica w szczególności.

„W samej istocie poezji jest coś nieprzystojnego:
powstaje z nas rzecz, o której nie wiedzieliśmy, że w nas jest”.
Czesław Miłosz, Ars Poetica?, Berkeley 1968

Sercem festiwalu będą wieczory poetyckie, czyli spotkania poetów z różnych krajów i kręgów kulturowych. W Księdze olśnień (12 maja) swoje karty odkryją: literatura arabska (Adonis, czyli Ali Ahmad Sa’id Isbir), poezja amerykańska (Edward Hirsch), buddyjska wrażliwość (Jane Hirshfield) i polska Nowa Fala (Ryszard Krynicki). Wieczór Miasto bez imienia (13 maja), skupiony wokół tematyki wygnania i wyboru języka, przybliży twórczość Chińczyka Bei Dao, rosyjskiej dziennikarki, poetki i tłumaczki Natalii Gorbaniewskiej, opolskiego romanisty Tomasza Różyckiego oraz wszechstronnie uzdolnionego karaibskiego artysty Dereka Walcotta (pisarz niestety nie przyjedzie do Krakowa!). Połączeni wrażliwością na tętno natury na Nieobojętnej ziemi (14 maja) spotkają się Julia Hartwig i Lars Gustafsson, Wisława Szymborska i Aśok Wadźpeji. Na koniec czeka Wielkie Księstwo Poezji (15 maja) z udziałem: Andreja Chadanowicza (Białoruś), Olega Czuchoncewa (Rosja), Ołeha Łyszehi (Ukraina), Tomasa Venclovy (Litwa / USA) i Adama Zagajewskiego.

„My wszyscy pragniemy wiedzy metafizycznej, czyhamy na chwilę poznania, na nagły błysk objawienia, który odkryje sens, zagubiony bezpowrotnie sens świata i naszego życia na ziemi”.
Czesław Miłosz, esej O milczeniu, „Ateneum”1938

Do tradycji Krakowskich Spotkań Poetów nawiążą festiwalowe debaty. Na wieczór sentymentalny Czesława Miłosza wspominają przyjaciele przybędą: Jane Hirshfield, Aleksander Fiut, Adam Michnik, Tomas Venclova, Helen Vendler, Adam Zagajewski (10 maja). Druga z debat – Zrozumieć Rosję – nawiąże do kraju poznanego przez Miłosza już w dzieciństwie, a potem odkrywanego – od strony literatury, filozofii czy kultury – w wieku dojrzałym (11 maja). Wezmą w niej udział: Clare Cavanagh, Natalia Gorbaniewska, Andrzej Nowak. Kolejne spotkanie, w którym gośćmi włoskiego autora i wydawcy Francesco M. Catalucciego będą: Timothy Garton Ash, Bei Dao, Egidijus Aleksandravičius oraz Irena Grudzińska-Gross, dotyczyć ma Miejsca urodzenia (14 maja), a dokładniej kultury rodzimej, współczesnych ojczyzn, patriotyzmu... W ostatnim dniu festiwalu (15 maja) O zgiełku wielu religii porozmawiają: pochodząca z Turcji socjolog Nilüfer Göle, postmodernistyczny liberał John Gray, tajnie wyświęcony na kapłana Tomáš Halík oraz filozof Krzysztof Michalski.

„Każdy Jego nowy wiersz to było dla nas święto, niespodzianka, podarunek, temat do długich rozmów z przyjaciółmi i zaproszenie do rozmyślania w samotności”.
Wisława Szymborska, „Tygodnik Powszechny”, dodatek specjalny do numeru 34/2004

W imieniu organizatora konferencji Miłosz i Miłosz (9-13 maja) – Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego – prof. dr hab. Aleksander Fiut pisze: „Pragniemy naszkicować Miłosza portret wielokrotny: konterfekt artysty – poety i eseisty; figurę myśliciela – filozofa i teologa; obraz człowieka –  owszem, budzącego podziw i szacunek, ale i prowokującego do buntu i sprzeciwu. (...) Chcemy zatem skonfrontować go z tradycjami bliskimi i odległymi jego myśleniu, z językami pokrewnymi i obcymi jego dykcji”. Pięć dni oscylować będzie wokół czterech tematów. Blok Z Miłoszem przeciw światu pokaże punkty zapalne sporu Miłosza ze współczesnością; w Tematach (podjętych) do odstąpienia zachęcono znawców twórczości Miłosza, by odpowiedzieli na jego wyzwanie, dając miejsce argumentom ad personam i osobistym fascynacjom; w temacie Miłosz podejrzany – recepcja i poetyka badacze języka zostaną wystawieni na pokuszenie samą materią myśli; a na koniec – Miłosz i odczarowanie, wykłady przypominające, że do najważniejszych tematów jego twórczości należała religia oraz debata o sprawach ostatecznych i fundamentalnych. „Może z tych 45 godzin dyskusji 77 mędrców, którzy zaczną od Miłosza, zostanie z nami po Nim nie tylko pomnikowe wydanie dzieł, ale i... niepokój?” – liczą organizatorzy.

„Kto poetę chce zrozumieć, musi udać się do jego kraju”.
Johann Wolfgang Goethe, motto do Not i rozpraw, 1819

Strona Czesława Miłosza w Wikipedii przetłumaczona jest na... 58 języków! Jego twórczość znana jest m.in. w Azerbejdżanie, Indonezji, Kurdystanie, Kongo czy na Krymie... W seminarium przekładowym Miłosz 365 (12-15 maja) wezmą udział tłumacze z blisko dwudziestu krajów. Zamknięte sesje studyjne poprowadzą z jednej strony wybitni tłumacze polskiego noblisty: Anders Bodegård (Szwecja), Clare Cavanagh (USA), Laurence Dyèvre (Francja), Xavier Farré Vidal (Hiszpania) i Nikita Kuznetsov (Rosja), a z drugiej – badacze i znawcy jego twórczości, m.in.: Krzysztof Biedrzycki, Agnieszka Kosińska, Krzysztof Zajas i Elżbieta Kiślak. Dzięki nim literatura polska przedostaje się do innych kultur i języków, z perspektywy których można zrewidować własną wizję poezji Miłosza i lepiej zrozumieć jego dzieła.

Seminarium zakończy otwarty panel tłumaczy Miłosz – Świat (13 maja). Anders Bodegård (Szwecja), Aśok Wadźpeji (Indie), Wu Lan (Chiny), Clare Cavanagh (USA) i Andriej Chadanowicz (Białoruś) będą rozmawiać o tym, kim jest Miłosz dla czytelników w różnych miejscach świata, jak funkcjonuje jego dzieło w literaturach różnych języków oraz jak z wyzwaniem tworzenia przekładów dobrych – „cennych i rzadkich”, według słów poety – zmagają się jego tłumacze.

„Moja wierna mowo,
służyłem tobie. (...)
Byłaś moją ojczyzną bo zabrakło innej.
Myślałem że będziesz także pośredniczką
pomiędzy mną i dobrymi ludźmi,
choćby ich było dwudziestu, dziesięciu,
albo nie urodzili się jeszcze”.
Czesław Miłosz, Moja wierna mowo, Berkeley 1968

Festiwal Miłosza to jednak nie tylko – jakby niektórzy mogli przypuszczać – poezja czy literatura. Poezja spotka się tu także z muzyką i filmem – w cyklu koncertów i przeglądzie filmów o Czesławie Miłoszu. W Alchemii Jackowi Podsiadle towarzyszyć będzie zespół Najduchy (10 maja), a zobaczymy ich w premierowym programie Lament świętokrzyski, przygotowanym specjalnie na krakowski festiwal. Dzień później przeniesiemy się w kraj Ballad i Romansów. Zespół sióstr Barbary i Zuzanny Wrońskich czerpie z bogactwa literackiego Miłosza, nadając tekstom – poprzez eksperymentalne aranżacje – nowe, niezwykłe brzmienie. W kościele św. Katarzyny czeka nas natomiast irlandzki wieczór (12 maja). Poetce tworzącej w języku gaelickim Nuali Ní Dhomhnaill będzie towarzyszyć Liam O’Flynn, wirtuoz dud irlandzkich. Niezwykle zapowiada się także wieczór w Operze Krakowskiej (13 maja), podczas którego Sinfonietta Cracovia, Chór Polskiego Radia i chór Capelli Cracoviensis z towarzyszeniem solistów (Asta Krikščiunaite – sopran, Ignas Misiura – bas-baryton) wykonają Centones meae urbi – oratorium Onute Narbutaite. Utwór ten powstał w hołdzie dla miasta kultury i sztuki, miasta młodości Miłosza – Wilna, a także polsko-litewskiej tradycji literackiej. Koncert zwieńczy przyznanie nagrody Transatlantyk – dla najwybitniejszych popularyzatorów literatury polskiej za granicą. Zwieńczeniem muzycznej odsłony festiwalu będzie koncert Deutsche Bank Invites Agi Zaryan w Filharmonii Krakowskiej (15 maja). Artystce, która zaprezentuje materiał z nowej płyty zawierającej wiersze „poetek Miłosza”, m.in.: Anny Świrszczyńskiej, Jane Hirshfield i Mary Oliver, towarzyszyć będzie liczne grono przyjaciół, m.in. Grzegorz Turnau.

„Gdzież jest miejsce dla ciebie w tym wieku zamętu,
książko mądra, spokojna, stopie elementów
pogodzonych na wieki spojrzeniem artysty?”.
Czesław Miłosz, O książce, Wilno 1934

Festiwal Miłosza nie byłby pełny bez tego szczególnego bohatera, jakim jest... książka. Będzie ona królować w księgarniach, ale przede wszystkim w Pawilonie Miłosza, który w dniach 9-15 maja stanie na placu Szczepańskim. Tam właśnie odbywać się będą premiery wydawnicze i spotkania autorskie. Zainauguruje je od dawna wyczekiwana pozycja Miłosz. Biografia Andrzeja Franaszka (Znak). Franaszek zbierał materiały przez przeszło dziesięć lat – w Polsce i na Litwie, we Francji i w Ameryce. Dotarł do wszystkich, którzy mogli o Miłoszu powiedzieć coś istotnego, spenetrował archiwa w Beinecke Library i Maisons-Laffitte, prześledził obfitą korespondencję poety. 9 maja będziemy mogli poznać wynik jego poszukiwań. 10 maja W.A.B. zaprezentuje książkę: Putrament – Miłosz; Czytelnik: Listy Miłosz – Giedroyc; a IDiSnLP: Czesław Miłosz. Bibliografia druków zwartych.

Festiwal jest najważniejszym punktem obchodzonego właśnie Roku Miłosza. Postać Noblisty przybliży wystawa zdjęć Judyty Papp Czesław Miłosz – portrety w Centrum Obsługi Ruchu Turystycznego na Powiślu (9 maja – 30 czerwca), a Krakowskie Biuro Festiwalowe zainauguruje przewidziany na wiele miesięcy cykl multimedialny Miłosz wyzwolony, w ramach którego na ulice miasta wyjedzie liryczny tramwaj, w kawiarniach i klubach będzie można poszukać fragmentów wierszy poety (projekt Cafe Miłosz), a 15 maja odbędzie się spotkanie żywych nosicieli poezji i układanie pełnego tekstu wierszy Miłosza (szczegóły na facebookowym profilu Nosicieli Poezji).

Zapowiada się prawdziwa czytelnicza uczta dla ducha i intelektu. (bf)

Zobacz pełny program 2. Festiwalu Czesława Miłosza.

Dyrektor Artystyczny: Jerzy Illg
Organizacja: Krakowskie Biuro Festiwalowe
Współpraca i współorganizacja: Instytut Książki, Uniwersytet Jagielloński
www.milosz365.pl